Door deze organisaties gekozen
Mens & Gedrag
OVER INZICHTEN, BEWUSTWORDING EN REGIE
Wanneer gedrag verandert: medicatie, emotie en sociale interactie
11 mei 2026
Waar expertise en visie elkaar raken, versterken Immens.nl en Praktijk Immens elkaar. Daarom delen wij deze bijdrage ook hier.
Binnen Praktijk Immens krijgen wij regelmatig vragen van cliënten of mensen uit hun omgeving die zich geen raad meer weten met plotselinge stemmingswisselingen en gedragsveranderingen bij een partner, familielid of bekende. Daarbij vragen mensen zich geregeld af of bepaalde gedragsveranderingen passen binnen narcistische dynamieken, omdat zij gedragingen herkennen zoals verhoogde prikkelbaarheid, emotionele afstandelijkheid, defensieve communicatie, slachtoffergedrag of een afname in empathische afstemming.
Hoewel dergelijke gedragingen kunnen passen binnen narcistische patronen, betekent dit zeker niet automatisch dat sprake is van een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Gedrag wordt beïnvloed door veel meer factoren, waaronder stress, trauma, chronische pijn, cognitieve belasting, neurologische processen en medicatiegebruik.
Wat ons in de praktijk steeds vaker opvalt, is dat langdurig gebruik van pijnstillers en antidepressiva regelmatig voorkomt binnen deze casuïstiek. Met name oxycodon en paracetamol worden opvallend vaak genoemd. Oxycodon is een opioïde pijnstiller die invloed heeft op hersensystemen die betrokken zijn bij pijnbeleving, stressregulatie, beloning, emotieregulatie en empathische verwerking. Ook rondom paracetamol verschijnen onderzoeken naar mogelijke invloed op empathie en emotionele verwerking.
Daarnaast zien wij bij oudere volwassenen regelmatig dat beginnende vergeetachtigheid of cognitieve achteruitgang leidt tot compensatiegedrag. Mensen proberen onzekerheid of controleverlies te maskeren, reageren defensiever op correcties of ontwikkelen een sterkere behoefte aan controle en bevestiging. Langdurig gebruik van opioïden lijkt dergelijke processen in sommige gevallen te kunnen versterken, mede doordat deze middelen invloed kunnen hebben op concentratie, geheugen, frustratietolerantie en emotionele regulatie.
Vanuit onze multidisciplinaire achtergrond, waarin gedragsanalyse, psychologie, emotionele intelligentie, epigenetica en orthomoleculaire inzichten samenkomen, kijken wij nadrukkelijk naar de wisselwerking tussen neurochemie, trauma, gezondheid, gedrag en sociale interactie. Juist die samenhang lijkt binnen de reguliere praktijk nog relatief onderbelicht, terwijl daar mogelijk belangrijke verklaringen liggen voor gedragsveranderingen die door de omgeving soms moeilijk te begrijpen zijn.
Over de auteurs
Alice Zeilinga is praktijkhouder van Praktijk Immens en werkzaam vanuit een multidisciplinaire achtergrond in gezondheid, epigenetica en orthomoleculaire therapie. Xavier Y. Zeilinga MSc is eveneens verbonden aan de praktijk en gespecialiseerd in gedragsanalyse, emotionele intelligentie en sociaal-psychologische vraagstukken.
Referenties
Carlyle, M., Rowley, M., Stevens, T., Karl, A. and Morgan, C.J.A. (2020) ‘Impaired empathy and increased anger following social exclusion in non-intoxicated opioid users’, Psychopharmacology, 237(2), pp. 419–430.
Løseth, G.E., Ellingsen, D.-M. and Leknes, S. (2014) ‘State-dependent μ-opioid modulation of social motivation’, Frontiers in Behavioral Neuroscience, 8, Article 430.
Løseth, G. et al. (2024) ‘Endogenous mu-opioid modulation of social connection in humans: a meta-analysis’, Translational Psychiatry.
Meier, I.M., van Honk, J., Bos, P.A. and Terburg, D. (2021) ‘A mu-opioid feedback model of human social behavior’, Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 121, pp. 250–258.
Mischkowski, D., Crocker, J. and Way, B.M. (2016) ‘From painkiller to empathy killer: Acetaminophen (paracetamol) reduces empathy for pain’, Social Cognitive and Affective Neuroscience, 11(9), pp. 1345–1353.
Robbins, T., Weigand, S.D., Petersen, R.C., Mielke, M.M., Knopman, D.S., Roberts, R.O. and Geda, Y.E. (2023) ‘Prescription opioid use and longitudinal changes in cognitive function in older adults’, Mayo Clinic Proceedings, 98(9), pp. 1485–1497.
Contact
T: +31 6 135 68 800
E: info@immens.nl
I: immens.nl
Kamer van Koophandel
83939113
BTW
NL003893946B77
Knab Bank
NL95 KNAB 0411187791
ABN*AMRO
NL93 ABNA 0112727727
Immens Emotional Intelligence Improvement | 2010 – 2025 | Alle rechtenvoorbehouden.



